Siedlce: Długa droga do bramy

Powstała 250 lat temu, na wschodniej granicy ze Starą Wsią, a podczas II wojny światowej została rozebrana przez hitlerowców. Teraz brama księżnej Ogińskiej ma wreszcie szanse na odbudowę.

Ta historia zaczyna się w latach 1773-76.

Trochę historii

Bramę-dzwonnicę w kształcie łuku triumfalnego wzniesiono na zlecenie Michała Fryderyka Czartoryskiego i prawdopodobnie według projektu Szymona Bogumiła Zuga. Obiekt miał aż 22 m wysokości.

Podczas I wojny światowej Rada Miejska nadała dzwonnicy miano „Bramy księżnej Ogińskiej”. Budowla cieszyła się nim do 1941 r. Między 10 a 13 maja tegoż roku została bowiem rozebrana przez hitlerowców, bo utrudniała przejazd pojazdów pancernych w drodze na front wschodni.

Po wojnie brama nie doczekała się odbudowy. Jak się okazało, władze PRL miały do sprawy podejście podobne co Niemcy – dawnego rozwiązania nie należy przywracać ze względów komunikacyjnych. Pozostawiono jedynie skrzydła boczne z pomieszczeniami użytkowymi. Około 2019-23 r. te ostatnie zostały wyremontowane, odświeżono też elewację i pozbyto się reklam ze ścian budynków. Z kolei latem ubiegłego roku, podczas przebudowy skrzyżowania ul. Piłsudskiego i Floriańskiej odsłonięto fundamenty dawnej bramy-dzwonnicy.

Zabytek albo paraliż

Jak mówi Dariusz Stopa, wiceprezydent Siedlec, wśród mieszkańców wielokrotnie pojawiał się pomysł odbudowy bramy. – Wiele osób pracowało nad powrotem, w tym kilku kolejnych prezydentów miasta. Za każdym razem jednak nie udawało się doprowadzić do finału – dodaje.

W 2002 r. powstało Siedleckie Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne „Brama”, którego głównym celem była odbudowa zniszczonego zabytku. 3 maja 2015 r. organizacja ta przygotowała nawet imprezę propagującą odbudowę bramy miasta. Szybko okazało się jednak, że zabytku nie można odbudować. Powód – ten sam, co od 1941 r.: nowy-stary obiekt, stojący w poprzek obecnej ul. Piłsudskiego, jednej z głównych arterii miasta, spowodowałby znaczące utrudnienia w ruchu, a właściwie go sparaliżował. Szansą na przywrócenie bramy miał być IV etap rozbudowy wewnętrznej obwodnicy miasta, która łączyłaby ul. Kazimierzowską z ul. Janowską.

W 2017 r. pojawiły się pierwsze projekty odbudowy bramy, tak aby ruch pod nią mógł odbywać się w obie strony. Ale razem z nimi dało się słyszeć głosy przeciwne. Argumentacja była prosta: w efekcie nie można by mówić, że to wciąż ten sam zabytkowy obiekt.

Brama miała powrócić w dawne miejsce w 2018 roku. Wtedy też ponownie rozpoczęto gromadzenie pieniędzy i prace projektowe. Wstępny koszt miał wynosić 2 miliony zł, a brama miała powstać w 2021 r. w 80. rocznicę zburzenia jej przez hitlerowców.

Krok naprzód

Jak łatwo zgadnąć – nie powstała. Ale, zdaniem wiceprezydenta, powinna. – Przede wszystkim ze względów historycznych. Odbudowana brama uatrakcyjniłaby Siedlce także pod względem historycznym. Nie mamy starego rynku jak inne miasta, a taki obiekt byłby kolejnym śladem naszej świetności – podkreśla Dariusz Stopa.

W 2025 r. władze miasta zaczęły prowadzić rozmowy w tej sprawie. Uczestniczyły w nich osoby zaangażowane w poprzednich latach w przywrócenie bramy czy choćby proboszcz parafii pw. św. Stanisława. Efekt – poważny krok naprzód: w tegorocznym budżecie miasta zarezerwowano na projekt odbudowy bramy aż 100 tys. zł.

Ale na razie projekt nie powstaje. – Obecnie na rozstrzygnięcie czeka nasz wniosek do konserwatora zabytków o wydanie potrzebnych do stworzenia projektu tzw. zaleceń konserwatorskich. Dokument ten określi m.in., jakie materiały mają zostać użyte do odbudowy. Mamy nadzieję, że uda nam się rozpocząć prace projektowe jeszcze w tym roku. To otworzy nam drogę do starania się o pieniądze zewnętrzne na samą odbudowę. Nie odważę się dziś jednak szacować, jakiego rzędu to będą kwoty – wyjaśnia wiceprezydent.