Siedlce: W hołdzie Dzieciom Zamojszczyzny

W niedzielę, 1 lutego, Siedlczanie oddadzą hołd najmłodszym ofiarom niemieckiego terroru oraz mieszkańcom miasta, którzy z narażeniem życia nieśli im pomoc. Tego dnia odbędą się uroczystości upamiętniające 83. rocznicę dramatycznych wydarzeń, które na zawsze wpisały się w historię miasta.

Obchody rozpoczną się o godz. 9.30 zbiórką uczestników przy siedzibie Stowarzyszenia przy ul. Dzieci Zamojszczyzny 39. Następnie, o godz. 10.15, w kościele św. Stanisława zostanie odprawiona msza św. w intencji Dzieci Zamojszczyzny.

Kolejnym punktem obchodów będzie zapalanie zniczy pamięci, które rozpocznie się o godz. 11.30. Uczestnicy odwiedzą miejsca szczególnie związane z tragiczną historią wysiedlonych dzieci: mogiły Dzieci Zamojszczyzny na cmentarzach przy ul. Janowskiej i ul. Cmentarnej, tablicę upamiętniającą burmistrza Siedlec Stanisława Zdanowskiego na budynku stacji PKP, a także Pomnik Pamięci Dzieci Zamojszczyzny przy ul. Dzieci Zamojszczyzny, gdzie nastąpi zakończenie uroczystości.

O godz. 9.45 przy siedzibie Stowarzyszenia zostanie podstawiony autobus, który przewiezie uczestników na mszę oraz do miejsc zapalania zniczy pamięci.

W bydlęcych wagonach

W latach 1942-1943 Niemcy przeprowadzili brutalną akcję wysiedleńczą na Zamojszczyźnie. Deportowali ponad 100 tys. osób, w tym około 30 tys. dzieci. Wielu najmłodszych deportowano w bydlęcych wagonach w skrajnie nieludzkich warunkach.

Na przełomie stycznia i lutego 1943 r. do Siedlec dotarły szczególnie tragiczne transporty. Szacuje się, że 31 stycznia 1943 r. przybyło tu ok. 550 skrajnie wycieńczonych dzieci. Wiele z nich zmarło w drodze z zimna i głodu, kolejne umierały po przyjeździe wskutek chorób i wyczerpania.

Mieszkańcy Siedlec nie pozostali obojętni. Kolejarze, duchowni, podziemie niepodległościowe oraz prywatni obywatele zorganizowali akcję ratowniczą, przynosząc żywność, ciepłe ubrania i otwierając swoje domy. W wyniku ich wysiłków prawie 500 dzieci znalazło opiekę w rodzinach zastępczych, zakładach opiekuńczych i w ośrodkach przygotowanych przez samorząd.

23 białe trumny

Najmocniejszym aktem sprzeciwu wobec okupanta stał się pogrzeb zmarłych dzieci, który odbył się 3 lutego 1943 r. Kondukt żałobny, poprowadzony z kościoła św. Stanisława na cmentarz przy ul. Cmentarnej, zgromadził ok. 10 tys. osób. Na ramionach mieszkańców niesiono 23 białe trumny – symboliczny obraz straty i jednocześnie wyraz solidarności.

Na czele pochodu szedł burmistrz Stanisław Zdanowski. Za kierowanie akcją ratowania dzieci oraz zorganizowanie manifestacyjnego pogrzebu został aresztowany, uwięziony na Pawiaku, a następnie wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Przeżył marsz śmierci i doczekał wyzwolenia w maju 1945 r. Po wojnie osiedlił się na Dolnym Śląsku. Zmarł w 1966 r. i został pochowany na cmentarzu centralnym w Siedlcach. Uhonorowano go m.in. Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych, Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi oraz pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Szacuje się, że w wyniku wysiedlenia Zamojszczyzny zginęło lub zmarło ok. 10 tys. dzieci. Pamięć o ich losie oraz o heroicznej postawie mieszkańców Siedlec pozostaje ważnym elementem lokalnej historii.

Organizatorzy Stowarzyszenie Domu Dziecka – Pomnika im. Dzieci Zamojszczyzny zapraszają na rocznicowe uroczystości wszystkich, dla których pamięć o tej tragicznej, a zarazem bohaterskiej historii jest ważna.