Siedlecki uniwersytet popiera banderyzm?

Czy polska uczelnia publiczna powinna wchodzić w oficjalne partnerstwo z instytucją, która na swoim terenie stawia pomniki i rekonstrukcje baz UPA? Przed takim pytaniem stanął dr hab. inż. Zbigniew Karczmarczyk, p.o. rektora Uniwersytetu w Siedlcach, do którego 11 sierpnia trafiło oficjalne pismo od posła Krzysztofa Mulawy z Konfederacji.

Parlamentarzysta mówił dziś o tym na konferencji prasowej przed siedzibą rektoratu siedleckiego uniwersytetu. Powołując się na ustawowe uprawnienia mandatu poselskiego, postanowił zablokować planowaną umowę z Narodowym Uniwersytetem Medycznym im. I. Ja. Horbaczewskiego w Tarnopolu (TNMU).

„Współpraca naukowa z uczelniami zagranicznymi jest zasadna i potrzebna” – tłumaczy w swoim piśmie poseł – „jednak wybór partnera przez polską uczelnię publiczną nie może pomijać jego działalności historyczno-edukacyjnej, sposobu kształtowania przekazu historycznego ani ryzyka reputacyjnego związanego z nawiązaniem współpracy”.

Zdaniem posła, oficjalne materiały tarnopolskiej uczelni wprost dowodzą, że od lat prowadzi ona działalność gloryfikującą struktury Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Krzysztof Mulawa przedstawia spora listę tych grzechów. Są na niej m.in.: otwarcie w październiku 2018 r. ekspozycji „Ostatnia kryjówka regionu”, na której prezentowano broń i czerwono-czarne flagi, wyjazdy studentów do dawnego sztabu UPA w Antonowcach, a także huczne otwarcie rekonstrukcji kryjówki UPA w kompleksie „Czerwona Kalina” w 2021 r. To ostatnie miejsce – jak wskazuje parlamentarzysta – zostało władze ukraińskiej uczelni nazwały „miejscem czci bohaterów UPA i przestrzenią edukacyjną”.

Jak napisano w piśmie do Karczmarczyka, dla polskiej strony szczególnie bolesna jest narracja dotycząca przywódców OUN i UPA, którzy bezpośrednio odpowiadają za ludobójstwo od 150 do 200 tys. Polaków na Wołyniu i w Galicji Wschodniej w latach 1943-45. Tymczasem na tarnopolskiej uczelni Stepan Bandera oraz Roman Szuchewycz są przedstawiani wyłącznie w pozytywnym świetle. „W analizowanych materiałach TNMU dominuje narracja heroizująca, bez równoważnego przedstawienia tych zbrodni” – podkreśla parlamentarzysta w uzasadnieniu interwencji. Jako przykłady podaje m.in.: wykład z października 2024 r., podczas którego oficjalna relacja uczelni wprost zaliczyła Banderę i Szuchewycza do grona „wybitnych bohaterów, których Ukraińcy współcześnie czczą” i rocznicę urodzin Bandery promowaną przez bibliotekę ukraińskiego uniwersytetu artykułem pod wymownym tytułem „Stepan Bandera – narodowy bojownik wolność Ukrainy”.

W ogniu Krytyki Mulawy znalazł się też sam Tarnopol, gdzie miało dojść do eksponowania czerwono-czarnych barw, nadania jednej z ulic imienia Bandery, a miejskiemu stadionowi – Szuchewycza. Ta ostatnia decyzja z 2021 r. spotkała się z ostrym sprzeciwem Instytutu Pamięci Narodowej, a miasto Zamość w geście protestu zawiesiło wówczas partnerską współpracę z Tarnopolem.

Poseł nie zamierza czekać na rozwój wypadków. W ramach interwencji złożył wniosek o natychmiastowe wstrzymanie rozmów oraz całkowite odstąpienie od planowanej współpracy. Domaga się także pełnej jawności: udostępnienia projektów umów, korespondencji oraz wszelkich analiz ryzyka.

W piśmie skierowanym do rektora znalazło się osiem szczegółowych pytań. Parlamentarzysta chce wiedzieć m.in., kto wyszedł z inicjatywą nawiązania relacji, czy władze uczelni konsultowały tę decyzję z Ministerstwem Spraw Zagranicznych, Ministerstwem Nauki lub IPN-em oraz czy przed rozpoczęciem rozmów ktokolwiek przeanalizował, jak ukraiński partner przedstawia zbrodnie popełnione na Polakach.

„Niniejsza interwencja nie jest sprzeciwem wobec współpracy naukowej z zagranicznymi uczelniami” – zastrzega kategorycznie Mulawa. – „Stanowi sprzeciw wobec oficjalnego partnerstwa polskiej uczelni publicznej z instytucją, której oficjalne materiały wskazują na systematyczne i instytucjonalne gloryfikowanie UPA oraz postaci odpowiedzialnych za zbrodnie na obywatelach Rzeczypospolitej Polskiej, bez rzetelnego uwzględnienia polskiej pamięci historycznej”.

Na odpowiedź i przedstawienie stosownych dokumentów władze Uniwersytetu w Siedlcach mają ustawowe 14 dni.