PiS pęka w Warszawie. W Siedlcach zaczyna się liczenie szabel

Rozłam w partii Jarosława Kaczyńskiego nie musi od razu zmienić władz samorządowych. Może jednak sprawić, że jeden radny stanie się cenniejszy niż cały klub, a lojalność wobec partyjnej centrali zderzy się z lokalnymi interesami, ambicjami i urazami.

W Warszawie politycy liczą posłów. Na Mazowszu za chwilę mogą zacząć liczyć radnych.

Rozłam w Prawie i Sprawiedliwości nie jest już tylko kolejną awanturą między frakcjami, którą da się przykryć konferencją prasową i zapewnieniami o jedności. Po stronie Mateusza Morawieckiego znalazło się około czterdziestu posłów, wśród nich Maria Koc – jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci prawicy w okręgu siedlecko-ostrołęckim. To sprawia, że konflikt z Nowogrodzkiej przestaje być dla Siedlec odległym spektaklem. Otrzymuje lokalną twarz, polityczne kontakty i realne zaplecze.

Na razie nie ma dowodów, że za parlamentarzystami pójdą konkretni radni sejmiku, powiatu, miasta czy gminy. Byłoby jednak naiwnością zakładać, że tak głęboki podział zatrzyma się na drzwiach Sejmu.

Partie polityczne przypominają czasem bloki mieszkalne. Gdy pęka ściana nośna na najwyższym piętrze, mieszkańcy parteru mogą jeszcze przez jakiś czas przekonywać, że u nich wszystko jest w porządku. Tyle że rysa już biegnie w dół.

Radnego nie można wyrzucić razem z legitymacją

Najważniejsza różnica między parlamentem a samorządem polega na tym, że radny, który opuszcza partię albo klub, nie traci automatycznie mandatu. Nowogrodzka może go skreślić z listy członków, odebrać funkcję i zamknąć przed nim drzwi przyszłych list wyborczych, ale nie może zabrać mu miejsca w radzie.

Mandat pozostaje przy człowieku, nie przy partyjnym sekretariacie. Kodeks wyborczy nie przewiduje wygaśnięcia mandatu z powodu zmiany partii lub klubu.

I właśnie dlatego lokalne skutki rozłamu mogą być bardziej dokuczliwe niż te ogólnopolskie. W Sejmie utrata kilku głosów osłabia klub. W radzie liczącej piętnaście, dwadzieścia jeden albo dwadzieścia trzy osoby jeden buntownik może zatrzymać budżet, zakwestionować absolutorium lub zmusić władzę do negocjowania każdej uchwały.

Nie musi nawet odchodzić oficjalnie. Wystarczy, że zachoruje w odpowiednim momencie, spóźni się na sesję, wstrzyma od głosu albo uzna, że w sprawie jednej konkretnej inwestycji „zagłosuje zgodnie z własnym sumieniem”.

W polityce samorządowej sumienie wyjątkowo często budzi się wtedy, gdy większość wynosi jeden głos.

Sejmik mazowiecki: rozłam osłabi opozycję, nie marszałka

W Sejmiku Województwa Mazowieckiego sytuacja jest dla PiS najmniej korzystna. Kadencja rozpoczęła się od układu, w którym PiS i Koalicja Obywatelska miały po 20 radnych, Trzecia Droga 8, a pozostałe trzy mandaty przypadły Nowej Lewicy, Konfederacji i środowisku bezpartyjnemu. KO i Trzecia Droga dysponowały więc łącznie 28 głosami w 51-osobowym sejmiku, podczas gdy do większości wystarczy 26.

Jeżeli pęknięcie PiS przeniesie się na sejmik, nie zagrozi bezpośrednio Adamowi Struzikowi. Wręcz przeciwnie – może ułatwić życie rządzącej koalicji.

Jedna duża opozycja jest groźniejsza niż dwie mniejsze, zajęte udowadnianiem sobie, która jest bardziej prawicowa, bardziej patriotyczna i bardziej wierna właściwemu przywódcy. Zamiast punktować zarząd województwa, radni mogą zacząć punktować się nawzajem.

To najlepszy prezent, jaki PiS może podarować marszałkowi.

Rozłamowcy mogliby jednak stać się grupą obrotową. Nie przejmą władzy, ale mogą być potrzebni przy ważnych stanowiskach, komisjach, uchwałach wymagających szerszego poparcia albo w sytuacji, gdy część radnych koalicji będzie nieobecna.

W zamian mogą oczekiwać pieniędzy na drogi, szpitale, kulturę i inwestycje w swoich okręgach. Ideologia ideologią, ale nic tak nie łagodzi politycznych sporów jak kilka milionów złotych wpisanych do budżetu.

W sejmiku rozłam PiS oznaczałby zatem przede wszystkim słabszą opozycję i silniejszą pozycję zarządu województwa. Jarosław Kaczyński straciłby ludzi, Mateusz Morawiecki zyskałby przyczółek, a Adam Struzik – dodatkowy komfort.

Powiat siedlecki: pierwszy odchodzący zabiera spokój, drugi może zabrać większość

W Radzie Powiatu Siedleckiego matematyka jest znacznie bardziej brutalna.

Rada liczy 21 osób. W wyborach PiS zdobyło 12 mandatów, Trzecia Droga 7, a Siedlecka Wspólnota Samorządowa 2. Większość wynosi 11 głosów

Dziś PiS ma więc większość, ale nie posiada zapasu pozwalającego spokojnie ignorować wewnętrzne konflikty.

Odejście jednego radnego zmniejszyłoby stan posiadania partii z 12 do 11 mandatów. Większość nadal by istniała, lecz byłaby większością na respiratorze. Każda nieobecność oznaczałaby nerwowe telefony, przekładanie głosowań i sprawdzanie, czy wszyscy radni są już w budynku.

Odejście dwóch osób zmieniłoby sytuację zasadniczo. Dotychczasowy PiS miałby 10 głosów, pozostali radni 9, a dwóch rozłamowców znalazłoby się pomiędzy nimi. Bez tych dwóch osób żadna strona nie mogłaby samodzielnie osiągnąć wymaganych 11 głosów.

Wtedy nie byłoby już pytania, kto formalnie kieruje lokalnym PiS. Pytanie brzmiałoby: kto potrafi przekonać dwóch ludzi.

To oni mogliby zdecydować o przyszłości zarządu powiatu, obsadzie komisji, inwestycjach drogowych i politycznych nominacjach. Ich głos przestałby być jednym z dwunastu. Stałby się głosem, bez którego nie można rządzić.

Pozycję starosty Karola Tchórzewskiego wzmacnia fakt, że na początku kadencji został wybrany stosunkiem aż 20 głosów do jednego. To pokazuje, że jego poparcie nie ograniczało się do radnych PiS.

Ale szerokie poparcie udzielone podczas uroczystej sesji nie jest politycznym małżeństwem na zawsze. Przy głosowaniu personalnym można poprzeć starostę dla świętego spokoju. Przy podziale pieniędzy, stanowisk i inwestycji święty spokój szybko się kończy.

Dlatego powiat nie musi od razu zmienić władz. Może za to wejść w okres permanentnych negocjacji, w którym każda większa decyzja będzie miała swoją polityczną cenę.

Rada Miasta Siedlce: jeden mandat dzieli większość od zależności

Najbardziej wybuchowa sytuacja znajduje się w Siedlcach.

Rada Miasta liczy 23 radnych, a klub Zgoda i Rozwój, będący zapleczem prezydenta Tomasza Hapunowicza, ma 12 osób. To dokładnie tyle, ile potrzeba do samodzielnej większości.

Nie trzynaście. Nie czternaście. Dwanaście.

Jeden radny odchodzący z klubu nie powoduje automatycznie powstania nowej koalicji przeciwko prezydentowi. Powoduje jednak coś równie ważnego: odbiera prezydentowi możliwość samodzielnego przeprowadzania uchwał.

Po odejściu jednej osoby Zgoda i Rozwój miałaby 11 radnych, a poza klubem znajdowałoby się 12. Od tej chwili każda poważna uchwała wymagałaby pozyskania przynajmniej jednego dodatkowego głosu.

Przy odejściu dwóch radnych zaplecze prezydenta skurczyłoby się do 10 mandatów. Wtedy nie byłoby już mowy o chwilowym kryzysie. Powstałby trwały system politycznego handlu: głos za ulicę, poparcie za inwestycję, neutralność za stanowisko w komisji, nieobecność za obietnicę na przyszłość.

Tomasz Hapunowicz znajduje się w sytuacji szczególnej. Jest prezydentem wybranym z lokalnego komitetu Zgoda i Rozwój, ale jednocześnie oficjalna strona PiS wskazuje go jako przewodniczącego siedleckiego zarządu partii

Dotąd taki układ był jego atutem. Mógł korzystać z siły PiS, a jednocześnie występować pod łagodniejszym, lokalnym szyldem. Zgoda i Rozwój miała chronić samorząd przed wojną partyjnych plemion.

Teraz ta konstrukcja zostanie poddana próbie.

Czy radni pozostaną lojalni wobec prezydenta, niezależnie od tego, co wydarzy się w krajowym PiS? Czy część z nich poczuje się bardziej związana z Marią Koc i obozem Mateusza Morawieckiego? Czy lokalny interes okaże się ważniejszy niż partyjne ultimata?

Dziś nie ma podstaw, by przypisywać konkretnych siedleckich radnych do którejkolwiek frakcji. Ale prezydent nie może już udawać, że konflikt go nie dotyczy. Gdy kieruje się lokalnymi strukturami partii, a jego rada opiera się na minimalnej większości, każde pęknięcie na prawicy automatycznie staje się jego problemem.

Największym zagrożeniem nie jest zresztą widowiskowe odejście grupy radnych. Znacznie bardziej niebezpieczna może być erozja dyscypliny.

Pierwszy radny zagłosuje inaczej w sprawie szkoły. Drugi w sprawie spółki. Trzeci nie poprze podwyżki podatków. Klub nadal będzie formalnie liczył dwanaście osób, ale politycznie przestanie być klubem większościowym.

Władza może utracić większość, zanim ktokolwiek zdąży zwołać konferencję prasową.

Gmina Siedlce: mniej partyjnych sztandarów, więcej lokalnych rachunków

Rada Gminy Siedlce liczy 15 radnych, więc granicą większości jest osiem głosów. Oficjalny skład rady przedstawia nazwiska i pełnione funkcje, ale nie pokazuje podziału na jednolite kluby partyjne podobne do tych funkcjonujących w sejmiku czy mieście.

W gminie wojna Kaczyńskiego z Morawieckim będzie więc trudniejsza do przełożenia na prostą tabelę: PiS kontra rozłamowcy.

Tu radny częściej zastanawia się nad drogą w swojej miejscowości, kanalizacją, planem zagospodarowania albo oświetleniem niż nad tym, kto ma rację w sporze dwóch byłych premierów. Nie znaczy to jednak, że partyjna polityka nie ma znaczenia. Ma, tylko działa bardziej dyskretnie.

Kluczowa liczba to osiem.

Jeśli wójt ma stabilne poparcie dziewięciu radnych, utrata jednego pozostawia mu większość 8 do 7. Utrata dwóch zmienia wynik na 7 do 8 i otwiera możliwość przejęcia inicjatywy przez przeciwników.

Jeżeli jednak obecne poparcie jest szersze i oparte na osobistych relacjach, rozłam PiS może przejść przez gminę niemal niezauważony. W gminnej polityce wielkie ideowe konflikty często przegrywają z pytaniem, czy w przyszłorocznym budżecie znajdzie się chodnik w konkretnej wsi.

Największy wpływ rozłamu może ujawnić się dopiero przed kolejnymi wyborami. Wtedy zacznie się walka o kandydatów, miejsca na listach i odpowiedź na pytanie, które środowisko prawicy potrafi zgromadzić więcej rozpoznawalnych sołtysów, radnych i lokalnych działaczy.

Jeden głos drożeje najszybciej

Rozłam w PiS nie musi wywrócić mazowieckich i siedleckich samorządów już na następnej sesji. Nie musi też prowadzić do masowej zmiany klubów. Samorządowcy są pragmatyczni, a wielu z nich wie, że mieszkańców bardziej interesuje stan ulicy niż stan wojny na prawicy.

Jednak od chwili pęknięcia partii każdy radny związany dotąd z PiS otrzymuje wybór, którego wcześniej nie miał: może pozostać przy dotychczasowej centrali, poprzeć środowisko Morawieckiego albo ogłosić, że od tej pory jest przede wszystkim samorządowcem.

To trzecie rozwiązanie jest zwykle najwygodniejsze. Brzmi szlachetnie, a przy okazji pozwala negocjować ze wszystkimi.

W sejmiku rozłam prawdopodobnie osłabi opozycję i wzmocni marszałka. W powiecie dwóch radnych może odebrać PiS samodzielną większość. W mieście wystarczy jeden, by prezydent stracił komfort rządzenia. W gminie wszystko zależeć będzie od mniej formalnych i bardziej osobistych układów.

Największą zmianą nie musi być więc wymiana marszałka, starosty, prezydenta czy wójta.

Zmieni się przede wszystkim cena pojedynczego głosu.

A gdy większość wisi na jednym mandacie, najdroższym człowiekiem w samorządzie nie jest ten, kto najgłośniej przemawia. Jest nim ten, na którego głos wszyscy muszą czekać.