Bociany w gminie Suchożebry. 70 par odchowało 170 młodych

W Brzozowie, w pobliżu rodzinnego domu Ireneusza Kaługi, zawsze było bocianie gniazdo. Już wtedy w miejscowości było ich pięć. Bociany interesowały go od dzieciństwa, ale prawdziwa przygoda z tymi ptakami zaczęła się, gdy jeszcze jako uczeń szkoły podstawowej znalazł bociana porażonego prądem. Opiekował się nim przez 11 dni. Później ptak trafił do ogrodu zoologicznego w Warszawie. Od tamtego czasu bociany stały się jego pasją.

Dziś od lat zakłada im obrączki i nadajniki, chroni gniazda i ratuje kontuzjowane ptaki. O bocianach w gminie Suchożebry, niezwykłych historiach, ale także o zmianach w krajobrazie i zagrożeniach rozmawiamy z Ireneuszem Kaługą.

Od dziecięcego zainteresowania do wieloletniej pasji

Na początku rozmowy pytamy, od czego właściwie zaczęła się jego historia z bocianami i czy pamięta pierwsze gniazdo albo konkretnego ptaka, który szczególnie zapadł mu w pamięć.

– Wychowałem się w m. Brzozów. W pobliżu mojego rodzinnego domu było zawsze bocianie gniazdo, na słupie energetycznym, a pamiętam, że już wtedy w miejscowości było ich 5. Bardzo się nimi interesowałem, a moja przygoda z bocianami zaczęła się na dobre, gdy będąc w szkole podstawowej znalazłem bociana porażonego prądem. Opiekowałem się nim 11 dni i ostatecznie trafił do ogrodu zoologicznego w Warszawie. Od tego momentu bociany to moja pasja – opowiada Ireneusz Kaługa.

Pytamy go również o bociana z Suchożebr, którego pamięta do dziś. Najbardziej pamięta tego pierwszego z rodzinnej miejscowości. Szczególne miejsce zajmuje jednak także Kajtek z Brzozowa. Był to dorosły ptak, którego wyposażono w nadajnik GSM i któremu nadano imię Kajtek. Same przygotowania do nałożenia nadajnika, w tym schwytanie ptaka z tego gniazda, zajęły miesiąc.

– Sytuacja jest o tyle szczególna, że w emocjach nie umocowałem dobrze nadajnika przy pomocy specjalnych szelek i by to naprawić przed odlotem ptaka do Afryki, trzeba było ponownie schwytać – to się również udało – wspomina.

Historia Kajtka miała jednak ciąg dalszy, którego trudno było się spodziewać. Bocian poleciał do Afryki, skąd przestał nadawać przez dwa miesiące. Po tym czasie Ireneusz Kaługa otrzymał dwa rachunki telefoniczne od operatora sieci GSM, w której działał nadajnik. Opiewały na 16 tys. zł. Jak opowiada, okazało się, że ktoś w Sudanie prawdopodobnie zabił lub znalazł Kajtka martwego, wyjął kartę telefoniczną z nadajnika, włożył ją do telefonu i przez dwa miesiące dzwonił na ich koszt.

Operator nie uwzględnił reklamacji i rachunki trzeba było zapłacić. Historia stała się jednak znana na całym świecie. Pisały o niej media, a wiele osób chciało pomagać w zgromadzeniu pieniędzy na pokrycie rachunków. – Dzięki tej sytuacji zaprzestano produkcji nadajników, z których karty SIM pasowałyby do innego urządzenia – mówi Ireneusz Kaługa.

Brzozów pełen bocianich historii

Pytamy o Brzozów, który w materiałach Grupy EkoLogicznej pojawia się między innymi przy okazji bocianów wyposażanych w nadajniki. Ireneusz Kaługa podkreśla, że jest to jego rodzinna miejscowość. – Tam od wielu lat nakładam obrączki i nadajniki, chronię gniazda, ratuję ptaki kontuzjowane – mówi. Ostatni żyjący bocian z nadajnikiem z Brzozowa ma na imię Szybki. Ma cztery lata i jeszcze nie przystąpił do lęgu. Co roku lata do Sudanu i wraca do Polski.

– Sądzę, że w przyszłym roku już będzie miał gniazdo na terenie naszego powiatu – mówi Ireneusz Kaługa.

W tym samym gnieździe bratu bociana Szybkiego nałożył jako pierwszy na świecie nadajnik z aparatem fotograficznym. Stało się to w 2024 roku, a bocian dostał imię Fotograf.

„Widok z tego gniazda jest bajkowy”

Kiedy pytamy o gniazdo albo miejsce, do którego ma szczególny sentyment, wskazuje kilka takich miejsc na terenie gminy. Pierwsze jest dla niego szczególnie ważne. To gniazdo w Brzozowie, gdzie nałożył kilka nadajników bocianom, w tym Kajtkowi. Znajduje się ono na słupie wolnostojącym, który ustawiono w 1999 roku. Do dziś jest czynny, a bociany odchowują na nim młode. – Widok z tego gniazda jest „bajkowy”, na dolinę Starej Rzeki i budzi we mnie zawsze wzruszenie – opowiada.

Ważne są dla niego również tereny w okolicy Kopci i Woli Suchożebrskiej. Co roku odczytuje tam bociany z obrączkami, na sejmikach oraz ptaki niemające lęgów. To rozległe łąki, na których znajdują się cenne dla bocianów tereny żerowiskowe. W sezonie, od maja, można spotkać tam do 150 bocianów. Aby je obserwować i czytać obrączki, przyjeżdżają tam ludzie nawet z Warszawy. Wśród najciekawszych odczytanych tam bocianów były ptaki pochodzące z Austrii, Słowacji i Niemiec.

Gmina zmieniła się razem z rolnictwem

Pytamy również, jak wyglądała gmina Suchożebry, kiedy Ireneusz Kaługa zaczynał zajmować się bocianami, a jak wygląda dzisiaj. Co najbardziej się zmieniło? Jak mówi, dawniej była zdecydowanie mniej obciążona ruchem pojazdów i bardziej rolnicza. – Zmienia się krajobraz rolniczy. Jest przekształcany w sposób nie korzystny dla przyrody. Bardzo rośnie powierzchnia monokultur kukurydzianych i rzepakowych i to kosztem zaorywania łąk i pastwisk - tych najbardziej cennych przyrodniczo miejsc – mówi.

Nie obserwuje już tak powszechnego jak kiedyś wypasu zwierząt, bardzo korzystnego dla krajobrazu rolniczego. – Postępuje gwałtownie intensyfikacja rolnictwa - do niedawna łąki dwukośne stają się 3-4 a nawet 5 cio kośnymi. Niestety rośnie liczba obiektów wielko powierzchniowego chowu, a szczególnie kurników, co jest bardzo niekorzystne. One generują gigantyczny ruch pojazdów związany z obsługą, emisję substancji szkodliwych dla ludzi i zwierząt, ograniczają zasoby wodne, a także zmniejszają bardzo powierzchnię obszarów biologicznie czynnych. To są bardzo negatywne zjawiska – wskazuje.

465 bocianów na jednej łące

Czy jest jakieś wydarzenie związane z bocianami w Suchożebrach, które szczególnie go zaskoczyło albo rozbawiło? Takich wydarzeń było wiele. Jedno z ciekawszych wydarzyło się w 2021 roku. Obok gospodarstwa rodziców Ireneusza Kaługi, w Brzozowie, usiadła grupa migrujących na zimowisko bocianów. Liczyła 465 ptaków. Usiadły na jednej łące. Wśród nich Ireneusz Kaługa odczytał ptaka z obrączką z Węgier.

Udany sezon 2026

Pytamy o konkrety: jak wygląda sezon 2026, ile par przystąpiło do lęgów i ile młodych udało się odchować. Interesuje nas także, jak ten wynik wypada na tle poprzednich lat. – Sezon 2026 w gminie Suchożebry należy do udanych - 70 par odchowało niemalże 170 młodych. To bardzo optymistyczny wynik na tle innych gmin powiatu i jednocześnie pokazujący, że populacja gminy jest bardzo stabilna- nie notuje gwałtownych zmian. Mamy każdego roku 2-5 nowych gniazd i zdarzają się ciągle gniazda z 4 młodymi. To dobrze rokuje na przyszłość – mówi Ireneusz Kaługa.

Z jego obserwacji wynika, że populacja bocianów na terenie gminy Suchożebry, w porównaniu z poprzednimi latami, utrzymuje się na stabilnym poziomie. Dowodzi to, że na terenie gminy jest ciągle dużo miejsc, gdzie bociany mogą zdobywać pokarm. Zwraca jednak uwagę na jeszcze jedno zjawisko.

Liczba gniazd wokół składowiska odpadów komunalnych w Woli Suchożebrskiej systematycznie rośnie. – Nasze bociany również nauczyły się korzystać z tego wątpliwego źródła pokarmu – mówi.

Pytamy, czy w gminie są miejsca szczególnie dobre pod względem żerowania i co decyduje o tym, że właśnie w jednej miejscowości bocianów jest więcej, a w innej mniej. Odpowiedź jest jednoznaczna: – Oczywiście o ilości gniazd decyduje dostępność pokarmu. Na terenie gminy znajdują się bocianie kolonie. W Brzozowie jest 14 gniazd, w Nakorach – 9 gniazd, a w Woli Suchożebrskiej – 12 gniazd.

Dwie pierwsze kolonie zlokalizowane są w dolinie Starej Rzeki, gdzie ciągle znajduje się duża powierzchnia cennych przyrodniczo łąk i pastwisk, na których bociany mają dużo pokarmu. Trzecia, w Woli, znajduje się w sąsiedztwie składowiska odpadów. Tam bociany zdobywają wysokokaloryczny przetworzony pokarm.

Łąki i pastwiska znikają

Pytamy także o największe zagrożenia dla bocianów w gminie. Czy coś, co kiedyś nie było problemem, stało się nim w ostatnich latach? Ireneusz Kaługa wraca do wcześniejszych obserwacji. Jak mówi, podobnie jak na terenie większości gmin, problemem jest szybko postępujące przekształcenie krajobrazu rolniczego. Chodzi o zamianę łąk i pastwisk na grunty orne, wzrost powierzchni upraw w monokulturach oraz urządzenia energetyczne, na których bociany giną porażone prądem.

„Człowiek od bocianów”

Pytamy, czy mieszkańcy Suchożebr rozpoznają już Ireneusza Kaługę jako „człowieka od bocianów” i zgłaszają się do niego, kiedy coś dzieje się z ptakiem albo gniazdem. Okazuje się, że tych kontaktów jest dużo. – Około 60 interwencji przyrodniczych rocznie, związanych z bocianami, ale nie tylko, prowadzę na terenie gminy Suchożebry – mówi. Spotkanie w sklepie, aptece czy na spacerze zawsze kończy się pytaniami. – Wszystkie odleciały?, ile było młodych u nas w Nakorach?, Co z tym ptakiem z Bork odwiezionym do zoo? – wymienia.

Franka wracała do Stanów

Na koniec pytamy bardziej osobiście: co przez wszystkie te lata najbardziej zostało z bocianich historii? Czy jest jakiś ptak, gniazdo albo wydarzenie, o którym mógłby opowiadać długo?

Takich wydarzeń jest wiele. Jednym z ważnych jest historia bocianicy Franki, która jako dorosła została wyposażona w nadajnik w m. Stany Duże. Przez trzy lata migrowała do Czadu i wracała na gniazdo w Stanach. Nagle zginęła w Turcji – prawdopodobnie zabita w lesie przez puchacza. – Nasi przyjaciele ornitolodzy z Turcji, odnaleźli nadajnik i przywieźli nam go na miejsce – opowiada Ireneusz Kaługa. Oczywiście w jego pamięci pozostaje także bocian Fotograf. To właśnie on jako pierwszy na świecie został wyposażony w nadajnik z aparatem fotograficznym i dostarczył zdjęcia wprost ze swojego grzbietu.

Na koniec pytamy, co chciałby powiedzieć mieszkańcom gminy, którzy chcieliby spojrzeć na miejscowe bociany trochę inaczej niż tylko jak na „ptaki na dachu”.

Odpowiedź jest krótka.

– Kochajcie bociany bo są nasze........ – mówi Ireneusz Kaługa.