Dom i praca – dla wielu z nas to dwa jedyne punkty orientacyjne w codziennym harmonogramie. Jednak w gminie Zbuczyn samorząd stawia na trzeci kierunek. Tam, gdzie dawniej brakowało miejsc do spontanicznych rozmów i integracji, powstają nowe świetlice – zaprojektowane nie tylko jako obiekty użyteczności publicznej, ale jako „trzecie miejsca”. To przestrzenie, które mają na celu ożywić lokalną społeczność, nawiązać więzi i dać mieszkańcom możliwość bycia razem.

W dzisiejszym, pędzącym świecie, w którym coraz więcej spraw załatwiamy za pomocą ekranów smartfonów, paradoksalnie coraz bardziej tęsknimy za autentycznym kontaktem z drugim człowiekiem. W gminie Zbuczyn władze samorządowe zrozumiały, że aby budować silną wspólnotę, nie wystarczą same drogi i chodniki. Świetlice są tu traktowane jako część szeroko pojętej strategii rozwoju społecznego – realizują ideę tzw. trzecich miejsc.

Czym są „trzecie miejsca”?

Aby zrozumieć strategię inwestycyjną gminy, należy sięgnąć do socjologii. Koncepcja „trzecich miejsc”, wprowadzona w 1989 r. przez amerykańskiego socjologa Raya Oldenburga, zakłada, że dla dobrostanu człowieka niezbędna jest przestrzeń oddzielająca środowisko domowe (pierwsze miejsce) od miejsca pracy czy nauki (drugie miejsce). „Trzecie miejsce” to azyl – przestrzeń odpoczynku nie tylko od zawodowych obowiązków, ale i od codziennych, domowych rutyn.

– Oldenburg definiuje „trzecie miejsca” jako neutralne przestrzenie publiczne, które nie są ani domem (pierwsza przestrzeń), ani miejscem pracy (druga przestrzeń). To miejsca, które mają służyć budowaniu społecznych relacji. Wszelkie miejsca, gdzie można wpaść na chwilę, spotkać znajomych lub poznać nowych ludzi, zrelaksować się i nawiązać spontaniczne interakcje – tłumaczy na swoim blogu Jacek Gralczyk, edukator, wykładowca i ekspert z zakresu aktywizacji społecznej, który wspiera gminę Zbuczyn w procesach rozwoju.

Dlaczego jest to tak kluczowe dla lokalnej społeczności? – Oldenburg twierdzi, że to właśnie w tych miejscach tkwi siła kapitału społecznego, sieci relacji, które pomagają budować zaufanie, wspólnotę i poczucie przynależności. Ludzie spotykają się tam, by rozmawiać, wymieniać pomysły, dzielić się doświadczeniami, a wszystko to w atmosferze wolnej od formalnych zobowiązań – wyjaśnia ekspert.

Gralczyk ostrzega jednocześnie, że brak takich przestrzeni ma swoją cenę. – Teoria Oldenburga o „trzecich miejscach” to przypomnienie, że życie społeczne to nie tylko praca i dom. To przestrzenie między tymi dwoma biegunami, miejsca, które dają nam oddech, możliwość interakcji i budowania więzi. Bez trzecich miejsc nasze społeczeństwa tracą na dynamice, a my, jako jednostki, stajemy się coraz bardziej samotni w tłumie – podkreśla.

Serce lokalnej wspólnoty

W gminie Zbuczyn rolę tych kluczowych przestrzeni pełnią świetlice wiejskie. Obecnie jest ich prawie 30, a każda z nich staje się centrum lokalnego mikroświatu. To tutaj odbywają się wspólne kolędowania, wieczory patriotyczne, obchody Dnia Kobiet czy spotkania Kół Gospodyń Wiejskich. Panie z KGW nie tylko animują życie kulturalne, ale często stają się kustoszkami tych miejsc, dbając o sprzęt i atmosferę. Zarządcami świetlic wiejskich są jednak przede wszystkim sołtysi i strażacy, którzy udostępniają je mieszkańcom.

Gmina konsekwentnie inwestuje w modernizację istniejących obiektów, często korzystając z funduszy sołeckich. Powstające tarasy i altany sprawiają, że w ciepłe dni życie społeczne przenosi się na zewnątrz, a świetlice stają się bardziej otwarte i atrakcyjne.

Inwestycja w relacje

Najbardziej wymiernym dowodem na realizację strategii „trzecich miejsc” są obecnie dwie duże inwestycje.

W Borkach-Kosach nowy budynek świetlicy wiejskiej zaczyna już wyraźnie zmieniać lokalny krajobraz. Projekt zakłada powstanie sali wielofunkcyjnej dla 120 osób z pełnym zapleczem kuchennym oraz przylegającej drewnianej wiaty (o wymiarach 25,73 x 10,64 m). – Dzięki temu miejsce będzie mogło służyć nie tylko spotkaniom mieszkańców, ale też uroczystościom rodzinnym, wydarzeniom sołeckim i inicjatywom społecznym – zapowiada wójt Hubert Pasiak.

Wokół obiektu powstanie infrastruktura, która ma zachęcać do spędzania czasu: parking, oświetlenie, utwardzone dojścia oraz plac zabaw dla dzieci. Koszt inwestycji opiewa na 1,69 mln zł, z czego aż 60% pochodzi z dofinansowania budżetu województwa mazowieckiego. Co ważne, mieszkańcy Borków-Kosów nie czekają biernie na otwarcie. Z funduszu sołeckiego przeznaczono 29,7 tys. zł na pierwsze wyposażenie – od talerzy i szklanek po salaterki i dzbanki.

Druga inwestycja realizowana jest w Ługach Wielkich. Umowa na budowę nowej świetlicy, podpisana 12 marca przez wójta Huberta Pasiaka i skarbnika Wojciecha Kubaka, zakłada stworzenie obiektu o powierzchni 187 m² z dużym, zadaszonym tarasem (60 m²).

Inwestycja w Ługach Wielkich, której koszt wynosi 1,78 mln zł (również z 60% wsparciem województwa), łączy funkcje społeczne z nowoczesnymi rozwiązaniami ekologicznymi. Budynek zostanie wyposażony w pompę ciepła oraz instalację fotowoltaiczną o mocy 22 kW. Prace mają zakończyć się do 15 grudnia, co oznacza, że mieszkańcy otrzymają swoje „trzecie miejsce” tuż przed okresem zimowych spotkań.

Młodość w akcji i kultura, która łączy

Koncepcja „trzecich miejsc” w gminie Zbuczyn nie ogranicza się jednak tylko do betonu i cegieł. To również siłownie zewnętrzne, place zabaw, tereny przy wiejskich stawach i inne przestrzenie tworzone tak, aby mieszkańcy mogli ze sobą być. „Trzecie miejsca” to także programy, które wypełniają te przestrzenie treścią. Dużym sukcesem okazała się usługa „Młodzież w Akcji” (finansowana z Premii Społecznej i środków własnych), dzięki której w Cielemęcu, Krzesku-Majątku i Smolance powstały miejsca aktywnego i kreatywnego spędzania czasu dla młodych ludzi. Tylko w 2025 r. skorzystało z nich ok. 90 młodych mieszkańców gminy, zyskując wsparcie w rozwoju kompetencji i szansę na wyjście z domowej izolacji.

Funkcję „trzeciego miejsca” pełni również Gminny Ośrodek Kultury w Zbuczynie. – Realizowane przez GOK spotkania z cyklu „Dobre Strony” mają mocno wpisaną w założenia koncepcję „trzecich miejsc”. Zawsze jest element integrujący i angażujący lokalną społeczność wokół tematu, a także wspólny czas na rozmowy poza spotkaniem – mówi Agnieszka Osmólska-Ilczuk z GOK-u. Wśród inicjatyw ośrodka wyróżnia się koncert „W Małej Ojczyźnie” z rodzinnym śpiewaniem przy ognisku oraz akcja „Kierunek – Choinka”, podczas której mieszkańcy wspólnie tworzą ozdoby świąteczne. – Dbamy o to, żeby nasza oferta nie była tylko do „brania”, ale stała się przestrzenią do współdziałania – podkreśla Osmólska-Ilczuk.

Działania podsumowuje dyrektor GOK-u Iwona Zdziechowska. – Dbamy o to, żeby idea „trzecich miejsc” nabierała realnego kształtu i jest to dla nas niezwykle ważne w realizacji misji, a wierzymy, że także coraz bardziej odczuwalne przez społeczność lokalną. Staramy się tez wspierać działania świetlic, stwarzać w różnych miejscach gminy okazje do wspólnych spotkań, rozmów i uczestniczenia w działaniach kulturalnych. A w przyszłości są plany na dodatkową intensyfikację i wzmocnienie tego, co można zrobić poza samą siedzibą ośrodka, który jednak niezmiennie pozostaje miejscem wpisanym w ideę „trzecich miejsc”.

W gminie Zbuczyn „trzecie miejsca” stają się mostami, które łączą pokolenia i sprawiają, że nikt nie musi czuć się samotny we własnej społeczności.